Öz Düzenlemeli Öğrenme
25.12.2018

Öğrenme süreci içsel bir süreç olup, bireysel özellikler, kararlar, motivasyon ve bilişsel özellikler öğrenme üzerinde etkili olmaktadır. Bir sınıfta aynı ders anlatılmasına rağmen bu dersten her öğrencinin öğrendikleri farklı olabilmekte ve bu da akademik başarının farklılaşmasına neden olmaktadır. Peki birey, öğrenme sürecinin ne kadar farkında ve ne kadar kontrolünü sağlamaktadır?

Öz düzenlemeli öğrenme hayat boyu öğrenme açısından da önemli olan bu soruya açıklama getirilmesi için geliştirilmiştir. Öğrenmede bilişsel ve duyuşsal özelliklerin etkileri ve sonuçları ile ilgili açıklamalar getirmektedir.

Öz düzenlemeli öğrenme, öğrencinin öğrenmeye ilişkin kararlar alması, öğrenmeye yönelmesi, öğrenme için kendi yöntem ve stratejilerini belirlemesi olarak tanımlanabilir. Öz düzenlemeli öğrenmeyle ilgili getirilen açıklamalar amaç odaklı döngüsel bir süreç ve bilişsel taktik ve stratejilerin seçimi, kullanılmasını ifade eden biliş üstü bir eylem olarak gruplandırılmaktadır (Eker, 2014).

Zimmerman (2002)’ın öz düzenlemeli öğrenme modelini sosyal bilişsel bakış açısına dayandırarak öğrenme üzerinde bireyin duygu, düşünce ve davranışlarının planlanması olarak ifade edilmektedir. Sosyal-bilişsel öğrenme kuramının kurucularından Albert Bandura’nın çalışmalarından yola çıkılarak oluşturulmuştur. Bandura, öz düzenlemenin döngüsel bir süreç olduğunu ifade etmiş ve bu süreçte ön görü, performans kontrolü ve öz yansıtma aşamalarından oluştuğunu belirtmiştir.

Ön görü aşaması öğrenme öncesi hazırlık olarak tanımlanır ve bu süreçte birey kendi ile ilgili özellikleri belirler ve öğrenmeye ilişkin planlar oluşturur. Birey öncelikle öğrenme amacını belirler ve sonrasında bu amacı gerçekleştirmek için bir yol seçer. Ön görü aşaması süreç analizi ve öz yeterliliğe ait inanışları kapsar. Süreç analizinde birey öğrenmeyle ilgili amaçlarını belirler ve sonrasında öğrenmeye yönelik stratejik plan oluşturur. Nasıl ve ne kadar öğrenilmesi gerektiğiyle ilgili kararlar bu aşamada belirginleşir. Örneğin, ışığın kırılmasıyla ilgili bir konuyu öğrenecek öğrencinin maddenin yoğunluğu konusunda da bilgi sahibi olması gerekmektedir. Öğrenci öğrenme sürecinde bu bilgilere kendi geliştirdiği stratejilerle sahip olur.

Bireyin kendine ilişkin inanışları ve öğrenmeye yönelik beklentileri de bu aşamada öğrenmeyi etkilemektedir. Fen derslerinde başarılı olduğunu ve zorlanmadan öğrendiğini düşünen bir öğrencinin fen bilimlerinde öz düzenlemeli öğrenmeye yönelik olarak da motivasyonunun yüksek olması beklenmektedir.

Ön görü aşaması, öğrenme ortamının hazırlanması aşamasını da kapsamaktadır. Öğretim açısından öğrenme ortamının bireyin özelliklerine göre düzenlenmiş olması gerekmektedir. Bilim merkezlerinde ise öğrencinin deney düzeneklerine yönlenmesini sağlayan davranışlar bu aşamada şekillenmektedir. Bu yönelme büyük ölçüde bireysel özelliklerle ilgili olmakla birlikte deney düzeneklerinin de özellikleri bireyin yönlenmesinde etkili olmaktadır.

Performans ve irade kontrolü aşaması ise, kendini kontrol etme ve öz gözlem boyutlarından oluşmaktadır. Kendini kontrol etme, öngörü sürecinde belirlenen strateji ve yöntemlerin belirlenmesi ve netleştirilmesidir. Ayrıca belirlenen strateji uygulamaya konulur. Sonrasında uygulama boyunca öğrenci yaptıklarını hatırda tutar ve öğrenme sürecine ilişkin denemeler gerçekleştirir.

Öz değerlendirme ve tepki verme aşamalarından oluşur. Öz değerlendirme aşaması öğrencinin kendine ait algılarına göre öğrenme performansını değerlendirmesidir. Bu süreçte öğrencinin farklı öğrenme performansları gözlemlemesi gelişimini destekleyecektir. Öz değerlendirme sonucunda birey durumuyla ilgili bir tepkide bulunur. Bu tepki uyum sağlayıcı veya savunmacı olarak gerçekleşebilir. Birey gösterdiği tepkide kendine ilişkin algıları korumaya yönelikse savunmacı bir yaklaşım göstermektedir. Uyum sağlayıcı durumda ise öğrenci kendine ilişkin yeni inanışlar oluşturur ve bu süreç bir döngü olarak devam eder.

Öz düzenlemeli öğrenme hayat boyu öğrenme açısından bireylere önemli beceriler kazandırmaktadır. Bireyin öğrenmeye kendine yönelik farkındalığı öğrenme sürecinin verimliliğini arttırmaktadır. Öz düzenlemeli öğrenme becerilerinin okul ortamında geliştirilmesi zordur. Kalabalık sınıf ortamı ve sınırlı zaman bireysel yaşantıların sağlanmasını engelleyebilmektedir. Fen eğitimi için de hayat boyu öğrenme becerisinin kazandırılmasında okul ortamı yetersiz kalabilmektedir (Schraw, Crippen & Hartley, 2006). Bu durum öğrencilerin kendilerine ilişkin algılarının da yeteri miktarda desteklenmemesine neden olur. Öğrenci kendi özelliklerinin farkına varamaz ve kendisine ait öz yeterliliği geliştiremez. Bu durum öğrencinin öğrenme güçlüğü yaşamasıyla devam eder (Kotaman, 2008). Öz yeterlilik bir etkinliği tamamlama ve bir işi sonuçlandırma anlamına gelmektedir. Okul ortamında her bireyin sorumluluk alarak etkinlikler gerçekleştirmesi güçtür.

e